Μετά τους πυροβολισμούς του 2013 και την ευρωπαϊκή καταδίκη της Ελλάδας, οι αλλοδαποί που δουλεύουν στις φυτείες φράουλας πληρώνονται πια κανονικά, αλλά οι συνθήκες διαβίωσής τους παραμένουν κακές – Η αυτοψία του «Β» και οι μαρτυρίες των εργατών για έναν τόπο όπου δεν έχει πάψει να ακούγεται η λέξη «εκμετάλλευση»
Μανωλάδα, Τετάρτη 17 Απριλίου 2013. Η ώρα είναι σχεδόν 6 το απόγευμα. Δεκάδες εργάτες γης, με καταγωγή από το Μπανγκλαντές, αποφασίζουν να αντιδράσουν διεκδικώντας τα χρήματά τους για την εργασία έξι μηνών στις φυτείες φράουλας που δεν είχαν πληρωθεί. Επιστάτες, κρατώντας κυνηγετικά όπλα, ανοίγουν πυρ εναντίον των εργατών. Περισσότεροι από 30 τραυματίζονται, εκ των οποίων οκτώ σοβαρά.
Το περιστατικό παίρνει μεγάλη δημοσιότητα εντός και εκτός Ελλάδας. Τέσσερα χρόνια μετά, στις 30 Μαρτίου 2017, η χώρα μας καταδικάζεται για την υπόθεση από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το δικαστήριο κρίνει ότι οι Αρχές δεν προστάτευσαν επαρκώς τους εργάτες και ότι οι συνθήκες εργασίας τους συνιστούν μορφή καταναγκαστικής εργασίας.
Η υπόθεση της Μανωλάδας δεν είναι πια τοπικό γεγονός. Γίνεται σημείο αναφοράς και ανοίγει τη συζήτηση για το πώς λειτουργεί στην πράξη ο μηχανισμός πίσω από την παραγωγή του «κόκκινου χρυσού».
Όπως αναφέρει το vima.gr δεκατρία χρόνια μετά τα αποτρόπαια γεγονότα, οι συνθήκες διαβίωσης μπορεί να έχουν αλλάξει, αλλά οι σχέσεις δεν έχουν πάψει να δοκιμάζονται. Η εργασία παραμένει σκληρή, επισφαλής, χαμηλά αμειβόμενη και σε πολλές περιπτώσεις εκμεταλλευτική. Μόλις 35 ευρώ το επτάωρο, χωρίς διάλειμμα. Κάτω από τον ήλιο, στους 40 βαθμούς. Μέσα στα θερμοκήπια, κάτω από τα πλαστικά, το θερμόμετρο ανεβαίνει κι άλλο. Υγρασία και ζέστη εγκλωβίζονται.
Η δουλειά όμως πρέπει να βγει στην ώρα της. Χωρίς καθυστερήσεις. Αν χρειαστεί να μείνουν παραπάνω, παίρνουν πέντε ευρώ την ώρα. Και συχνά, χρειάζεται. Οι χρόνοι πιέζουν. Στην ευρύτερη ζώνη Ηλείας και Αχαΐας παράγεται σχεδόν το σύνολο της εγχώριας παραγωγής φράουλας – έως και το 90% – σε δεκάδες χιλιάδες στρέμματα που λειτουργούν σαν ένα ενιαίο σύστημα. Κάθε χρόνο περισσότεροι από 100.000 τόνοι φράουλας φεύγουν από εδώ προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
«Η υπόθεση της Μανωλάδας ήρθε στην επιφάνεια λόγω των πυροβολισμών το 2013. Διαφορετικά θα υπήρχε ακόμη σιωπηλή ανοχή» σχολιάζει ο Θεόδωρος Φούσκας, αναπληρωτής καθηγητής στο τμήμα Πολιτικών Δημόσιας Υγείας της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής. Ο ίδιος, ως επικεφαλής ερευνητικής ομάδας του στη Μονάδα Κοινωνιολογικής Ερευνας της Διεθνούς Μετανάστευσης, των Πολιτικών Υγείας και Ενταξης του Εργαστηρίου Επιδημιολογίας, Προσδιοριστών Υγείας και Ευεξίας, επισκέπτεται συχνά την περιοχή καταγράφοντας τις συνθήκες διαβίωσης και ελέγχοντας πώς αυτές επηρεάζουν την ποιότητα ζωής των εργατών γης. Η τελευταία φορά που την επισκέφτηκε ήταν το καλοκαίρι του 2024. Περιγράφει στο «Β» τις δυσάρεστες εικόνες που συνάντησε.
Δείτε επίσης: Φυματίωση: Μεγάλη ανησυχία σε Αχαΐα και Ηλεία για διασπορά σε 5.000 εργάτες γης μετά τα 10 κρούσματα
«Οι εργάτες ζουν σε αυτοσχέδιες κατασκευές, γνωστές ως “παράγκες”, φτιαγμένες από εύφλεκτα υλικά – ένα ασφυκτικό περιβάλλον που εγκλωβίζει τους εργάτες σε συνθήκες ασφυκτικής ζέστης, υγρασίας και ανθυγιεινής διαβίωσης, όπου οι ίδιοι οι εργάτες περιγράφουν ως “τάφο από νάιλον, σύρματα, μπαμπού και καλύμματα υφασμάτων”. Μέσα σε θερμοκρασίες που συχνά ξεπερνούν τους 45 βαθμούς, εργάζονται αδιάκοπα στα θερμοκήπια, φορώντας απλές μάσκες, χωρίς επαρκή προστασία από τα χημικά, ενώ το νερό είναι ελλιπές ή μη πόσιμο και τα τρόφιμα μαγειρεύονται σε γκαζάκια λόγω έλλειψης ηλεκτρισμού.
Στον περιβάλλοντα χώρο, το έδαφος είναι νωπό λόγω των στάσιμων υδάτων (που προέρχονται από διαρροές ή ποτίσματα), ενώ συναντώνται συχνά απορρίμματα, άδεια πλαστικά μπουκάλια, νεκρά ζώα και έντομα. Η απουσία βασικών υποδομών υγιεινής, πόσιμου νερού, λουτρού και αποχωρητηρίου επιδεινώνει τις συνθήκες διαβίωσης, αυξάνοντας τους κινδύνους ασθενειών, αναπνευστικών προβλημάτων και τραυματισμών. Στις ακραίες αυτές συνθήκες διαβίωσης και εργασίας οι ίδιοι οι εργάτες αναφέρουν συχνά εξάντληση, απώλεια βάρους, ασθένειες του αναπνευστικού, παθήσεις του μυοσκελετικού, αλλά και ψυχολογική επιβάρυνση».
Τελευταίως, οι εικόνες των πρόχειρων παραπηγμάτων έχουν σε έναν βαθμό περιοριστεί. Οι κατασκευές από πάνελ έχουν αντικαταστήσει μεγάλο μέρος τους, δίνοντας μια πιο σταθερή, αν και όχι οριστική, λύση στο ζήτημα της στέγασης.
«Στις τελευταίες καταγραφές υπάρχουν άνθρωποι που ζουν και σε σπίτια. Καμιά δεκαριά σε 80 τετραγωνικά. Μετά τα τραγικά γεγονότα κάποιοι αγρότες ανέλαβαν την πρωτοβουλία να φτιάξουν σπιτάκια. Βέβαια, αυτοί που μένουν σε αυτά είναι, κατά κάποιον τρόπο, προνομιούχοι» αναφέρει ο Νίκος Οντουμπιτάν, ο οποίος ανήκει στη δεύτερη γενιά μεταναστών, με μακρά εμπειρία ως ακτιβιστής πάνω στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις μεταναστευτικές πολιτικές μέσα από τον Μη Κυβερνητικό Οργανισμό Generation 2.0 RED.
Το «Β» επισκέφθηκε στις αρχές της εβδομάδας τη Μανωλάδα για να δει να δει ιδίοις όμμασι τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των μεταναστών στις φυτείες φράουλας. Το απόγευμα της προηγουμένης είχε γίνει η συγκέντρωση των εργατών, από διαφορετικές χώρες, στην πλατεία της Νέας Μανωλάδας – του τόπου που έχει συνδεθεί με την εργασία των μεταναστών όσο λίγοι στην Ελλάδα – για τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς, με πρωτοβουλία του Συνδικάτου Εργαζομένων Βόρειας Ηλείας – Δυτικής Αχαΐας.
Πρωί-πρωί Δευτέρας, οι ίδιοι άνθρωποι που λίγες ώρες πριν βρίσκονταν στην πλατεία του χωριού κατευθύνονταν με τα πόδια στα θερμοκήπια. «Πολλοί περπατούν χιλιόμετρα, κατά μήκος της Εθνικής Οδού, για να πάνε στα χωράφια, κι αυτό είναι πολύ επικίνδυνο. Εχουν συμβεί πολλά ατυχήματα» σημειώνει ο Νίκος Οντουμπιτάν.
Στα χωράφια η εργασία ξεκινά πριν ακόμα χαράξει η μέρα. Τα πρώτα τελάρα γεμίζουν από νωρίς το πρωί και περνούν σχεδόν αμέσως στη διαλογή, όπου το μέγεθος, το χρώμα, η υφή κρίνονται με ταχύτητα που δεν αφήνει περιθώρια δεύτερης σκέψης. Λίγο πιο πέρα, οι γραμμές συσκευασίας δουλεύουν συνεχώς, κουτιά στοιβάζονται, φορτηγά φορτώνονται και φεύγουν αμέσως. Στα θερμοκήπια, η κίνηση δεν σταματά ποτέ.
Εκεί, η οργάνωση της δουλειάς περνά συχνά μέσα από ανθρώπους που λειτουργούν ως ενδιάμεσοι. «Είναι οι επιστάτες, γνωστοί και ως “μάστορες”» εξηγεί ο κ. Οντουμπιτάν. Γνωρίζουν τους εργάτες, μιλούν τη γλώσσα τους, κανονίζουν ποιος θα δουλέψει πού και πότε, μεταφέρουν πληροφορίες και ανάγκες από τη μία πλευρά στην άλλη. Οι ίδιοι δεν εμφανίζονται πάντα, αλλά η παρουσία τους είναι διαρκής.
Στις καλλιέργειες η ζέστη, προς το μεσημέρι, έχει ήδη αρχίσει να ανεβαίνει. Ο αέρας είναι βαρύς και μυρίζει χώμα και υγρασία. Τα πλαστικά τραβούν το φως και το διαχέουν πάνω στις σειρές με τα φυτά. Κανείς δεν μιλάει πολύ. Τα χέρια μπαίνουν μέσα στις φυλλωσιές, ψάχνουν τον καρπό, τον κόβουν προσεκτικά και τον αφήνουν στο τελάρο. Κάθε κίνηση επαναλαμβάνεται δεκάδες φορές το λεπτό. Οι διάδρομοι είναι στενοί και η κίνηση περιορισμένη.
Σκυμμένος πάνω από μια σειρά, ο Αμπντούλ Χαγί σηκώνεται για λίγο, ακουμπά το τελάρο στο πλάι και σκουπίζει τα χέρια του στο παντελόνι. Είναι 58 ετών και δουλεύει στα χωράφια κοντά τρεις δεκαετίες. «Το μεροκάματο είναι 35 ευρώ το επτάωρο» λέει. «Δεν υπάρχει διάλειμμα. Αν χρειαστεί να μείνουμε παραπάνω, είναι πέντε ευρώ η ώρα». Ξανασκύβει σχεδόν αμέσως. Η κουβέντα για τις συνθήκες εργασίας δεν κρατά πολύ. «Είναι καλύτερα τα πράγματα πλέον. Πληρώνουν κανονικά, είναι εντάξει» λέει κοφτά. Η ίδια φράση επανέρχεται, με μικρές παραλλαγές, και από άλλους γύρω του.
Οταν η συζήτηση φθάνει στο πού μένουν, η απάντηση έρχεται με μια κίνηση. Σηκώνει το χέρι και δείχνει προς τα έξω, πίσω από τα θερμοκήπια. «Εκεί, στα σπίτια. Πάνελ». Πρόκειται για πρόχειρες, προκατασκευασμένες κατασκευές, με μεταλλικό σκελετό και τοιχώματα από πάνελ, πιο σταθερές από τα παραπήγματα των προηγούμενων χρόνων, αλλά με περιορισμένο χώρο και βασικές υποδομές. «Οκτώ άτομα μέσα σε κάθε δωμάτιο» διευκρινίζει. Τα δωμάτια είναι στενά, με κουκέτες τοποθετημένες η μία πάνω από την άλλη, λίγα προσωπικά αντικείμενα στοιβαγμένα σε γωνίες, ένας χώρος που μοιράζεται χωρίς να αφήνει πολλά περιθώρια απομόνωσης. Η καθημερινότητα οργανώνεται μέσα σε αυτά τα λίγα τετραγωνικά, με τους ρυθμούς της δουλειάς να συνεχίζονται και εκτός των χωραφιών.
Σε μια άλλη καλλιέργεια, λίγα χιλιόμετρα μακριά, ο Σιράτζ Μαεβί έχει σταματήσει για λίγο τη δουλειά. Είναι 18 χρόνια εδώ και, όπως λέει, δουλεύει στον ίδιο άνθρωπο όλο αυτό το διάστημα. Ο παραγωγός του καλλιεργεί περίπου 2.000 στρέμματα φράουλας, μια έκταση που απλώνεται σε διαφορετικά σημεία της περιοχής και απαιτεί εκατοντάδες εργατικά χέρια για να λειτουργήσει. «Είναι καλύτερα τώρα» τονίζει. «Εχουμε μπάνιο, έχουμε κουζίνα. Οχι όπως πριν». Το να μοιράζονται οκτώ άτομα ένα μικρό δωμάτιο παραμένει ο κανόνας, αλλά εκείνος το βλέπει ως βελτίωση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Στο Μπανγκλαντές έχει οικογένεια, με δύο παιδιά. «Στέλνω λεφτά κάθε μήνα» αναφέρει. Η επιστροφή γίνεται μία φορά τον χρόνο, για λίγες εβδομάδες, «δύο μήνες, αν μπορώ», προτού ξαναγυρίσει στα χωράφια. Μια ζωή μοιρασμένη σε δύο τόπους.
Δείτε περισσότερα ΕΔΩ
